دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 4 1 2026 05 22 A critical reading of the epistemology of mainstream futures studies خوانشی انتقادی بر معرفت‌شناسی آینده‌پژوهی رایج 39 60 121872 10.30466/grfs.2025.56184.1119 FA علی کرمی دانشجوی دکتری، گروه آینده‌پژوهی، دانشکده و پژوهشکده حضرت ولی‌عصر (عج)، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران 0009-0003-6138-2030 امید وقوفی استادیار، گروه آینده‌پژوهی، دانشکده و پژوهشکده حضرت ولی‌عصر (عج)، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران ابراهیم حاجیانی دانشیار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران Journal Article 2025 05 10 In the field of modern futures studies, one of the most significant challenges is the absence of transparent, well‐justified frameworks for substantiating claims about the future. Many current approaches define their methodological assumptions and epistemic resources in ways that do not fully clarify the theoretical foundations or cognitive limits of scenario generation and analysis. Within these paradigms, it remains unclear which criteria should be used to validate future visions and how to assess the epistemic strength of competing claims. This study, therefore, employs a critical reading to identify the multiple dimensions of the “epistemic problem” in modern futures studies and, by examining the gaps and contradictions in existing paradigms, proposes a more precise framework for justifying epistemic claims in this domain. The present research is qualitative and adopts an interdisciplinary approach to examine and critique the epistemic foundations of futures studies. Data were collected through documentary and library research, and qualitative content analysis was used to identify key concepts, patterns, and relationships within the texts under review. After analyzing how the four main paradigms—positivism, interpretivism, critical theory, and mixed methods—address the seven core epistemological issues (definition of knowledge; possibility of knowledge; sources and means of knowledge; types and categories of knowledge; concepts and representations; cognitive certainties and their varieties; and truth and criteria of truth), detailed criticisms of each paradigm are presented. Finally, having synthesized these discussions, Islamic epistemology is proposed as the most suitable alternative framework. در حوزه آینده‌پژوهی مدرن، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، فقدان چارچوب‌های شفاف و موجه برای توجیه ادعاها درباره آینده است. بسیاری از رویکردهای کنونی، پیش‌فرض‌های روش‌شناختی و منابع معرفتی خود را به‌گونه‌ای تعیین می‌کنند که هنوز به‌طور کامل مبانی نظری و حدود شناختی تولید و تحلیل سناریوها را توضیح نداده‌اند. در این پارادایم‌ها هنوز مشخص نیست که چه معیارهایی برای اعتبارسنجی چشم‌اندازهای آینده وجود دارد و چگونه می‌توان ادعاهای مختلف را از حیث قوت معرفت‌شناختی سنجید. این پژوهش در پی آن است تا از طریق خوانشی انتقادی، ابعاد مختلف «مسئله معرفت‌شناختی» در آینده‌پژوهی مدرن را شناسایی کرده و با بررسی خلأها و تضادهای پارادایم‌های موجود، چارچوبی دقیق‌تر برای توجیه ادعاهای معرفتی در این حوزه ارائه نماید. پژوهش حاضر از نوع کیفی و با بهره‌گیری از رویکرد میان‌رشته‌ای، به بررسی و نقد مبانی معرفت‌شناختی آینده‌پژوهی می‌پردازد. برای گردآوری داده‌ها، از مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای بهره گرفته‌شده و در تحلیل داده‌ها، از تحلیل محتوای کیفی برای شناسایی مفاهیم کلیدی، الگوها و روابط میان آن‌ها در متون موردبررسی استفاده‌شده است. در نهایت بعد از بررسی پاسخ‌های چهار پارادایم اصلی یعنی اثبات‌گرایی، تفسیرگرایی، انتقادی و تلفیقی به مسائل هفت‌گانه معرفت‌شناسی (تعریف معرفت، امکان معرفت، منابع و راه‌های معرفت، گونه‌ها و اقسام معرفت، مفاهیم و تصورات، تصدیقات علم حصولی و انواع آن، صدق و معیار صدق)، انتقادات طرح‌شده به هرکدام از پارادایم‌ها به‌تفصیل بیان شد. در نهایت نیز بعد از جمع‌بندی مباحث، معرفت‌شناسی اسلامی به‌عنوان بدیل مطلوب این مهم پیشنهاد می‌گردد. https://grfs.urmia.ac.ir/article_121872_9e96f0d59a841f2af8d2fbd3610f570c.pdf