دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 4 2 2026 08 23 A critical inquiry into the possibility of transcending the nation-state order کاوشی انتقادی در امکان‌ عبور از نظم دولت – ملت 77 97 121950 10.30466/grfs.2026.56575.1158 FA ساجد بهرامی جاف گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0003-3616-9433 Journal Article 2025 09 23 An analysis of global transformations reveals that the nation-state order, once the self-evident framework for political organization, is undergoing profound conceptual and institutional erosion in the face of environmental crises, technological breakthroughs, and shifting identities. In this context, the nation-state emerges as a historical construct grappling with mounting challenges. Its foundational pillars, rigid territoriality, homogeneous identity, and absolute sovereignty no longer suffice for the effective organization of political order. Globalization, the fluidity of communication, and the rise of transnational subjects have inaugurated new horizons of political coexistence, necessitating a fundamental rethinking of power, territory, and belonging. Nevertheless, moving beyond the nation-state remains a gradual, multi-layered, and exceedingly complex endeavor, fraught with the risks of instability and the emergence of new forms of authoritarianism. Global experience suggests that without establishing novel frameworks of legitimacy and reconstructing political concepts, the dismantling of the nation-state could lead to perilous institutional voids. Consequently, the critique of and transition from the Westphalian order require a creative political imagination, conceptual prudence, and a theoretical commitment to reconfiguring the nexus of humanity, space, and power within more open and participatory frameworks. Only then can new political formations move beyond the reproduction of violence and discrimination to offer possibilities for human solidarity, global justice, and environmental sustainability. واکاوی دگردیسی‌های حاکم بر سپهر بین‌الملل مبین آن است که انگاره‌ی دولت-ملت در مقامِ چارچوب سنتی انتظام‌بخش سیاسی، تحت تأثیرِ تکانه‌های اقلیمی، جهش‌های فناورانه و بازتعریف تعلقاتِ هویتی، با فرسایش ساختاری و استهلاک نهادی مواجه گردیده است. بر این مبنا، ماهیت برساخته‌ی نظمِ تاریخی مزبور در تلاقی با چالش‌های نوپدید آشکار گشته و کارآمدی ارکانِ پیشین آن، مشتمل بر قطعیت مرزی، همگنی هویتی و تفوق حاکمیتی، در مسیر ساماندهی مطلوب زیست جمعی مخدوش به نظر می‌رسد. همچنین، غلبه‌ی جریان‌های سیال ارتباطی و تکوین سوژه‌هایِ فراملی، بازنگری رادیکال در گره‌گاه‌های قدرت، سرزمین و تعلق را ناگزیر ساخته و عبور از الگوی وستفالیایی را به فرآیندی چندوجهی بدل نموده است که به‌طور هم‌زمان پتانسیل بروز بی‌ثباتی و بازتولید سویه‌های نوین اقتدارگرایی را در بطن خود دارد. به‌موجب آن، پی‌افکنی الگوهای مشروعیت بخش جایگزین جهت ممانعت از ایجاد گسست‌های مخرب سیاسی، محتاج عزم نظری منسجم و تخیل سیاسی جهت بازآراییِ پیوند میان انسان و فضا در قالبی مشارکتی است، به‌گونه‌ای که صورت‌بندی‌های نوین قدرت، به‌جای استمرار الگوهایِ تبعیض‌آمیز، موجد امکاناتی برای همبستگی جهانی و پایداری محیطی گردند. https://grfs.urmia.ac.ir/article_121950_28ffcd300dd7172068eca8b32827b3fc.pdf