دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 An Importance–Performance analysis of urban regeneration indicators with emphasis on environmental components (Case Study: District 11 of Tehran Metropolis) بررسی اهمیت- عملکرد شاخص‌های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه‌های زیست‌محیطی (نمونه موردی: منطقه 11 کلان‌شهر تهران) 1 19 121808 10.30466/grfs.2025.56616.1161 FA راحله صنیعی استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0004-7736-0618 Journal Article 2025 10 01 The main objective of this research is to analyze the importance and performance of urban regeneration indicators with an emphasis on environmental components in District 11 of the Tehran metropolis. This study is descriptive-analytical in nature and serves an applied purpose. Data collection was conducted via field surveys and library research. The statistical population of this study consists of the residents of District 11, which, according to the census, has a population of 308,176 people. Using Cochran's formula, the sample size was estimated to be 384 people, who were chosen at random from the area. The validity of the questionnaire was confirmed by 15 experts in urban fields (urban planners and urban designers), and the reliability was approved with a Cronbach’s alpha coefficient of 0.737. The collected data were analyzed quantitatively using SPSS and Excel software. To determine the overall status of urban regeneration indicators with emphasis on environmental components, a one-sample t-test was used. To assess the importance–performance level of the indicators, the Importance–Performance Analysis (IPA) technique was applied. Finally, after prioritizing the indicators based on the IPA model, the internal relationships between the indicators were examined using the DEMATEL multi-criteria decision-making model in order to identify the interdependencies among them. The findings of this study indicate that, based on the results of the one-sample t-test, the indicators related to water hygiene and adequate access to water, as well as waste management and its efficient collection, are in a relatively more favorable condition compared to other indicators. Furthermore, the analysis using the Importance–Performance Analysis model revealed that indicators such as reducing environmental pollutants, combatting noise pollution and improving living conditions and comfort, energy efficiency and use of renewable energy, and effective protection and management of green spaces and trees should be prioritized in policymaking and management actions due to their high importance but low performance. In addition, the results of the DEMATEL model demonstrated that the indicator reduction of environmental pollutants plays the most significant role as both the most influential and the most influenced factor among the indicators studied. Given its extensive impact and strong interconnection with other environmental components, this indicator should be considered a central focus in urban regeneration planning and policymaking in District 11. هدف اصلی این پژوهش بررسی اهمیت- عملکرد شاخص‌های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه‌های زیست‌محیطی در منطقه 11 کلان‌شهر تهران می‌باشد. پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی بوده و دارای هدفی کاربردی می‌باشد که جمع‌آوری اطلاعات به دو صورت میدانی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است. جامعه آماری این پژوهش ساکنین منطقه 11 کلان‌شهر تهران می‌باشد که مطابق آمار دارای جمعیتی معادل 308176 نفر می‌باشد که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران مقدار 384 عدد برآورد شده است که به‌صورت تصادفی ساده در محدوده توزیع‌شده است. روایی پرسشنامه توسط 15 نفر از متخصصین حوزه شهری (برنامه‌ریزان شهری، شهرسازان و طراحان شهری) و پایایی پرسشنامه‌ها با مقدار ضریب آلفای کرونباخ 737/0 مورد تأیید قرارگرفته است. تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده به‌صورت کمی و با استفاده از نرم‌افزارهای آماری SPSS و EXCEL صورت گرفته است؛ به‌طوری‌که جهت احصا وضعیت کلی شاخص‌های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه‌های زیست‌محیطی از آزمون آماری تی‌تک نمونه‌ای و در جهت ارزیابی میزان اهمیت- عملکرد شاخص‌های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه‌های زیست‌محیطی از تکنیک IPA استفاده‌شده است. در نهایت پس از اولویت‌بندی شاخص بر اساس مدل IPA به بررسی ارتباط درونی این شاخص‌ها از طریق مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره DEMATEL پرداخته‌شده است تا ارتباط درونی این شاخص‌ها با یکدیگر مشخص گردد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بر اساس نتایج آزمون تی تک‌نمونه‌ای، شاخص‌های مربوط به وضعیت بهداشت آب و دسترسی مناسب به آن و مدیریت پسماند و جمع‌آوری بهینه آن، در مقایسه با سایر شاخص‌ها در وضعیت مطلوب‌تری قرار دارند. در ادامه، تحلیل مدل IPA نیز نشان داد که شاخص‌هایی نظیر کاهش آلاینده‌های محیطی، مبارزه با آلودگی صوتی و بهبود شرایط زندگی و آسایش، بهره‌وری از انرژی و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و محافظت و مدیریت مؤثر از فضای سبز و درختان، به‌دلیل برخورداری از سطح اهمیت بالا و عملکرد پایین، باید در اولویت سیاست‌گذاری‌ها و اقدامات مدیریتی قرار گیرند. علاوه بر این، نتایج مدل DEMATEL نشان داد که شاخص کاهش آلاینده‌های محیطی، بیشترین نقش را به‌عنوان شاخصی هم تأثیرگذار و هم تأثیرپذیر در میان سایر شاخص‌های مورد بررسی ایفا می‌کند. به‌دلیل تأثیرات گسترده این مؤلفه و پیوند عمیق آن با سایر ابعاد زیست‌محیطی، این شاخص باید به‌عنوان محور اصلی در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های مرتبط با بازآفرینی شهری در منطقه ۱۱ مدنظر قرار گیرد.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121808_5e19599fb90e809783a80d1223a74a19.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Re-examining the transformation of urban public spaces in post-Islamic Iran (From the Safavid Era to the Present) بازشناسی تحولات فضاهای عمومی شهری در ایران بعد از اسلام (از دوره صفوی تا امروز) 20 39 121809 10.30466/grfs.2025.56148.1113 FA فاطمه اغنائی النجق دانشجوی دکتری شهرسازی اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران 0000-0001-9142-042X محمدتقی پیربابائی استاد گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-6305-9611 Journal Article 2025 04 29 The city reflects the culture, values, and social structures of its inhabitants, and public spaces- as fundamental urban elements- play a critical role in shaping social relations, urban identity, and spatial justice. These spaces foster human interaction and reinforce a sense of social cohesion. Since cities are shaped and given meaning by their human creators, they are inherently connected to the cultural and religious characteristics of a society. This study, using a descriptive-analytical approach and comparative analysis, investigates the historical transformation of public spaces in Iran after the advent of Islam. Data collection was conducted through documentary research. The analysis focuses on four historical periods- the Safavid, Qajar, Pahlavi, and post-Islamic Revolution- and examines key public spaces from an Islamic perspective in terms of their physical, functional, and semantic transformations. The findings reveal that Islamic teachings emphasize the social nature of public space and consider accessibility for all as a key criterion of desirability. Spaces such as Tekyehs, Hosseiniehs, and Mosallas are among the manifestations of the Islamic worldview in Iran, reflecting the growing religious expression of society. The study concludes that the Safavid era shows the highest alignment with Islamic public space principles— such as universal access, ritual integration, and participatory function— while the Pahlavi period, influenced by modernist models, witnessed a decline in the social and cultural functions of public spaces. Ultimately, the study emphasizes the need to revitalize public spaces based on Islamic-Iranian identity, address contemporary urban needs, and thoughtfully integrate indigenous principles with global urban transformations. شهر، بازتابی از فرهنگ، ارزش‌ها و ساختارهای اجتماعی مردمان هر سرزمین است و فضاهای عمومی، به‌عنوان یکی از عناصر اساسی آن، نقش مؤثری در شکل‌گیری روابط اجتماعی، هویت شهری و تحقق عدالت فضایی ایفا می‌کنند. این فضاها جهت افزایش تعاملات میان انسان‌ها و نیز تقویت روحیه هم پیوندی میان ایشان مورد توجه قرار می‌گیرد. از سویی شهر به‌واسطه انسان‌های آفریننده آن در ارتباط مستقیم با فرهنگ، ارزش‌ها، اعتقادات و ویژگی‌های اجتماعی مردمان یک سرزمین شکل گرفته و معنا می‌یابد. مقاله حاضر با استفاده از تحلیل و آنالیز ادبیات موضوع گسترده در قالب مقاله‌ای توصیفی-تحلیلی و با رویکرد قیاسی نگارش شده است. روش گردآوری اطلاعات به‌صورت اسنادی می‌باشد. این بررسی‌ها در چهار دوره تاریخی صفویه، قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی صورت گرفته است و در هر دوره فضاهای عمومی اصلی از دیدگاه اسلامی و همچنین فضاهای عمومی ‌جدید تعریف‌شده مبتنی بر جهان‌بینی اسلامی‌ به همراه تغییرات کالبدی، عملکردی و معنایی‌شان مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در اسلام بیش از هر چیزی به اجتماعی بودن فضاهای عمومی اهمیت داده‌شده است و به هر میزان که این فضاها برای همگان در دسترس باشند از مطلوبیت بیشتری برخوردارند. فضاهای عمومی همچون تکایا، حسینیه‌ها و مصلی‌ها نیز دستاورد جهان‌بینی اسلامی در ایران هستند که نشان از مذهبی‌تر شدن مردم دارد. همچنین روشن شد که دوره صفویه بیشترین هم‌خوانی را با مؤلفه‌های فضای عمومی اسلامی نظیر دسترسی همگانی، پیوند آیینی و کارکردهای مشارکتی داشته است و در مقابل، در دوره پهلوی با غلبه الگوهای مدرنیستی، کارکردهای اجتماعی و هویتی فضاهای عمومی به‌شدت کاهش‌یافته است. در پایان پژوهش بر لزوم بازآفرینی فضاهای عمومی مبتنی بر هویت اسلامی–ایرانی، پاسخ‌گویی به نیازهای نوین شهروندان و تلفیق عقلانی الگوهای بومی با تحولات جهانی تأکید می‌کند.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121809_f9c7f68350ba64aa0c4fa5145cf224b7.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Delineating an alternative future for Iran's informal settlements in the face of climate change and digital transformations: A case study using participatory scenario-making method (Bagh Neshat neighborhood of Qazvin city) ترسیم آینده‌ی بدیل سکونتگاه غیررسمی ایران در مواجهه با تغییرات اقلیمی و تحولات دیجیتال مطالعۀ موردی با روش سناریوپردازی مشارکتی محدوده مورد مطالعه :محله باغ نشاط شهر قزوین 40 58 121820 10.30466/grfs.2025.56658.1165 FA سید حامد قافله باشی دانشجوی دوره دکتری شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0001-9007-6636 عین الله کشاورز ترک دانشیار گروه آینده پژوهی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران 0009-0001-9007-6636 Journal Article 2025 10 18 Informal settlements, as one of the consequences of rapid urbanization, are at the forefront of facing the threats of climate change due to their structural and infrastructural gaps. On the other hand, digital developments have provided new capacities for managing these challenges. This research aims to study the future and develop resilience strategies for the Bagh Neshat neighborhood of Qazvin, as a prominent symbol of these settlements, using a participatory scenario-building approach. The present research method is qualitative, and the data were collected through 28 semi-structured interviews with residents, 9 interviews with experts and key stakeholders, the formation of three focus groups consisting of women, youth, and businessmen, systematic field observations, and the study of secondary documents. The data analysis process was carried out in three stages, using a combination of thematic analysis to extract key drivers, an interaction matrix to measure the relationships between them, and finally, morphological analysis to combine different states of drivers and generate alternative scenarios. The research findings led to the identification of four possible scenarios for neighborhood futures research: 1) The “digital resilience” scenario, in which the widespread adoption of new technologies leads to a significant reduction in physical damage; 2) The “climate crisis” scenario, which leads to increased migration by intensifying natural hazards and weakness in response; 3) The “limited participation” scenario, which, despite the relative strengthening of social capital, has failed to lead to full resilience due to the persistence of structural barriers such as gender and age inequality; and 4) the ideal scenario of “sustainable transformation” that combines digital governance, green planning, and full-scale community participation, leading to improved quality of life and comprehensive resilience. Finally, operational strategies such as teaching digital skills to different resident groups, developing flood early warning applications, institutionalizing participatory workshops, and investing in green infrastructure are proposed as paths to realizing the desired scenarios. سکونتگاه‌های غیررسمی به عنوان یکی از پیامدهای شهرنشینی شتابان، به دلیل دارا بودن شکاف‌های ساختاری و زیرساختی، در صف اول مواجهه با تهدیدات تغییرات اقلیمی قرار دارند. از سوی دیگر، تحولات دیجیتال، ظرفیت‌های نوینی را برای مدیریت این چالش‌ها فراهم ساخته است. این پژوهش با هدف آینده‌پژوهی و تدوین راهبردهای تاب‌آوری برای محله باغ نشاط قزوین، به عنوان نماد بارز این سکونتگاه‌ها، با استفاده از رهیافت سناریوپردازی مشارکتی انجام شده است. روش تحقیق حاضر کیفی است و داده‌های لازم از طریق ۲۸ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ساکنان، ۹ مصاحبه با خبرگان و ذی‌نفعان کلیدی، تشکیل سه گروه کانونی متشکل از زنان، جوانان و کسبه، مشاهدات میدانی نظام‌مند و نیز مطالعۀ اسناد ثانویه گردآوری شد. فرآیند تحلیل داده‌ها در سه مرحله و با به کارگیری تلفیقی از روش تحلیل مضمون برای استخراج پیشران‌های کلیدی، ماتریس تأثیر متقابل برای سنجش روابط میان آن‌ها و در نهایت، تحلیل مورفولوژیک برای ترکیب حالت‌های مختلف پیشران‌ها و تولید سناریوهای بدیل انجام پذیرفت. یافته‌های تحقیق منجر به شناسایی چهار سناریوی محتمل برای آینده پژوهی محله شد: ۱) سناریوی «تاب‌آوری دیجیتال» که در آن پذیرش گستردۀ فناوری‌های نوین منجر به کاهش قابل توجه خسارات کالبدی می‌شود؛ ۲) سناریوی «بحران اقلیمی» که با تشدید مخاطرات طبیعی و ضعف در پاسخ‌دهی، افزایش مهاجرت را در پی دارد؛ ۳) سناریوی «مشارکت محدود» که با وجود تقویت نسبی سرمایه اجتماعی، به دلیل تداوم موانع ساختاری مانند نابرابری جنسیتی و سنی، نتوانسته به تاب‌آوری کامل منجر شود؛ و ۴) سناریوی آرمانی «تحول پایدار» که با تلفیق حکمروایی دیجیتال، برنامه‌ریزی سبز و مشارکت تمام‌سنجۀ جامعه محلی، منجر به ارتقای کیفیّت زندگی و تاب‌آوری همه‌جانبه شده است. در پایان، راهبردهای عملیاتی همچون آموزش مهارت‌های دیجیتال به گروه‌های مختلف ساکن، توسعۀ اپلیکیشن‌های هشدار زودهنگام سیل، نهادینه‌سازی کارگاه‌های مشارکتی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های سبز، به عنوان مسیرهای تحقق سناریوهای مطلوب پیشنهاد شده‌اند.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121820_822fc917f7d9ced30d96acd5c1546195.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Feasibility assessment of regions for the formation of technology clusters (Case study: Fars Province) قابلیت‌سنجی مناطق جهت شکل‌گیری خوشه‌های فناوری (نمونه موردی: استان فارس) 59 72 121810 10.30466/grfs.2025.56008.1091 FA محسن رفیعیان گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-4214-9765 شبنم جعفری گروه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. مهسا دهقانیان گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0009-0008-4354-3108 Journal Article 2025 02 23 Clusters of science and technology play a vital role in fostering innovation, creativity, and knowledge-based economic growth. A cluster refers to a group of companies and organizations located within a specific geographic area that collaborate and interact in the production of goods and services. These interconnections create synergies that promote competitiveness and innovation. However, not all regions possess equal capacity for the formation and development of such clusters, which makes assessing regional capabilities an important step in regional development planning. The main objective of this research is to assess the potential of different regions in Fars Province for the formation of technology clusters. The study aims to identify which cities have higher or lower capacities for establishing and sustaining technology-oriented networks and innovation ecosystems. In this research, 48 indicators were employed to evaluate the technological and innovation capabilities of the regions in Fars Province. The analysis was conducted using the numerical taxonomy method, which classifies regions based on their similarities and differences. The research follows a descriptive–analytical approach and utilizes documentary resources, content analysis, and cluster analysis techniques. The statistical population includes all counties of Fars Province. The results indicate that Marvdasht County is the most advantaged area in terms of technological and innovation potential, whereas Sarchehan County is the most deprived, according to the numerical taxonomy model. The lower and upper limits of the analysis were 4.34 and 7.61, respectively, with all counties falling within this range. Marvdasht County recorded the lowest CI value (15.01), indicating higher relative advantage, while Sarchehan County showed the highest CI value (23.89), representing limited potential. The study concludes that there is significant variation in the technological capabilities of Fars Province’s regions. While some areas, such as Marvdasht, show strong potential for forming technology clusters, others require greater infrastructural investment and institutional support to enhance their readiness for innovation-driven development. خوشه‌های علم و فناوری قادرند بخشی از لوازم ایجاد جریان‌های نوآوری و ابداع را فراهم سازند. خوشه‌ها به مجموعه‌ای از شرکت‌ها و سازمان‌ها اطلاق می‌شوند که در یک منطقه جغرافیایی خاص قرار دارند و از طریق وابستگی‌های درونی، ارتباطات و تعاملات متقابلی را در زمینه محصولات و خدمات ایجاد می‌کنند. هدف اصلی این پژوهش، قابلیت‌سنجی مناطق استان فارس جهت شکل‌گیری خوشه‌های فناوری است. مسئله این پژوهش این است که به نظر می‌رسد کل مناطق ظرفیت یکسانی در شکل‌گیری خوشه‌های فناوری ندارد. در این مطالعه، با استفاده از 48 شاخص، قابلیت‌های مناطق استان فارس در زمینه تشکیل خوشه‌های فناوری موردبررسی قرار گرفته است. این تحلیل با بهره‌گیری از روش آنالیز تاکسونومی عددی انجام شده است. روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و با اسـتفاده از منابع اسنادی و تحلیل محتوا و بهره‌گیری از تکنیک تاکسونومی عددی و تحلیل خوشه‌ای، تحلیل‌ها صورت گرفته است. جامعه آماری تحقیق حاضر همه شهرستان‌های استان فارس است. در این قابلیت سنجی، شهرستان مرودشت برخوردارترین شهرستان و شهرستان سرچهان بر اساس مدل تاکسونومی عددی محروم‌ترین شهرستان استان شناسایی‌شده است. نتایج پژوهش، نشان می‌دهد حد پایین و بالا به ترتیب معادل 4.34 و 7.61 است و همه شهرستان‌های استان در این دامنه قرار گرفته‌اند و خارج از آن نیستند و با توجه به تحلیل‌ها شهرستان مرودشت از میان بقیه شهرستان‌ها دارای ci کمتری است و معادل 15.01 است که این خود نشان بالا بودن مزیت نسبی آن است می و همچنین شهرستان سرچهان دارای ci بیشتری و معادل 23.89 است که نشان از عدم برخورداری آن است.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121810_cd5fafbdce29ca2ffac69dd31d5f1f58.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Structural analysis of inclusive metaverse spaces for the sustainability of future smart cities (Case study: Tehran Metropolis) تحلیل ساختاری فضاهای متاورس فراگیر برای پایداری آینده شهرهای هوشمند در کلان‌شهر تهران 73 90 121811 10.30466/grfs.2025.56183.1118 FA لیلی بختیاری استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-8189-5322 Journal Article 2025 05 09 The Metaverse, as a hypothetical virtual environment utilizing advanced technologies such as Artificial Intelligence and the Internet of Things, has the potential to contribute to the sustainability of future smart cities, enhancing urban efficiency and quality of life. In this regard, the present study aims to analyze the framework of immersive Metaverse spaces for the sustainability of future smart cities in the metropolitan area of Tehran. The research strategy is application-oriented, and the methodology is descriptive-analytical, based on exploratory futures research methods. The theoretical data were collected using a documentary method, and the empirical data were gathered through a survey method based on the Delphi technique. The target population of this study included urban experts, and a purposive sample of 70 individuals was selected. To analyze the data, the Delphi method, structural analysis in the MICMAC environment, and Scenario Wizard software were employed. The findings revealed that indicators such as transparency, demand reduction, urban simulation, and digital education play significant roles in improving smart urban sustainability. Additionally, the study demonstrated that the Metaverse can serve as an effective tool for optimizing resource consumption, increasing citizen participation, and mitigating urban risks. The final results suggest that to fully harness the potential of the Metaverse, it is necessary to strengthen digital infrastructures, enhance technology-related education, and improve cybersecurity. Overall, it is recommended that policymakers in Tehran focus on developing Metaverse technologies and integrating them with urban systems to leverage all the capabilities of this technology. متاورس به‌عنوان یک محیط مجازی فرضی با استفاده از فناوری‌های نوین هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء، می‌تواند به پایداری آینده شهرهای هوشمند کمک کند و کارایی و کیفیت زندگی شهری را افزایش دهد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختاری فضاهای متاورس فراگیر برای پایداری آینده شهرهای هوشمند درکلان شهر تهران انجام شده است. روش تحقیق از لحاظ راهبرد هدف‌گذاری کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی بر اساس روش‌های آینده‌پژوهی اکتشافی می‌باشد. داده‌های نظری با روش اسنادی و داده‌های تجربی با روش پیمایشی بر اساس روش دلفی تهیه شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل خبرگان مسائل شهری بود که به‌صورت نمونه‌گیری هدفمند 70 نفر انتخاب شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش‌های دلفی، تحلیل ساختاری در محیط (MicMac) و نرم‌افزار سناریونویسی (Scenario Wizard) استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان داد که شاخص‌های شفافیت، کاهش تقاضا، شبیه‌سازی شهری و آموزش دیجیتال نقش مهمی در بهبود پایداری شهری هوشمند دارند. همچنین، پژوهش نشان داد که متاورس می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در بهینه‌سازی مصرف منابع، افزایش مشارکت شهروندان و کاهش ریسک‌های شهری عمل کند. نتایج نهایی این پژوهش حاکی از آن است که برای بهره‌برداری بهینه از پتانسیل‌های متاورس، نیاز به تقویت زیرساخت‌های دیجیتال، افزایش آموزش‌های مرتبط با فناوری و بهبود امنیت سایبری است. به‌طورکلی، پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذاران در کلان‌شهر تهران بر توسعه فناوری‌های متاورس و یکپارچگی آن با سیستم‌های شهری تمرکز کنند تا بتوانند از تمامی قابلیت‌های این فناوری بهره‌برداری کنند.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121811_de6aacabcf54f93dcf268548a525bf88.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Spatial analysis of Happy City indicators and their determinants in urban areas (Case study: Mashhad Metropolis) تحلیل فضایی شاخص‌های شهر شاد و تعیین‌کننده‌های آن در مناطق شهری (مطالعه موردی: کلان‌شهر مشهد) 91 105 121821 10.30466/grfs.2025.56065.1098 FA احمد حجاریان گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0003-4487-3586 Journal Article 2025 03 17 To realize citizenship rights and sustainable development of urban spaces, in recent years, numerous concepts have been proposed by urban and regional theorists and planners. Healthy city, child-friendly city, green city, electronic city, happy city, etc., are key concepts. Among these concepts, Happy City holds special importance and significance due to its inclusion of numerous indicators and variables. In a way, a happy city ensures the mental and physical health of its citizens. The purpose of this research is to spatially analyze the indicators of a happy city in the 13 regions of the Mashhad metropolis. The present research is of an applied type in terms of purpose and a descriptive-analytical study in terms of nature and method, and the data collection method is documentary (library) and field (questionnaire). The statistical sample size includes citizens living in the 13 regions of the Mashhad metropolis, which is estimated to be 171 questionnaires based on the population of 3,062,242 in 2016 and distributed according to the population of each region. SPSS and multi-criteria decision-making methods such as MEREC and COCOSO, and the structural equation method (Smart PLS) were used to analyze the data and information. The results of the study show that regions 9, 1, and 4 have the highest, and regions 3, 12, and 10 have the lowest levels of happy city indicators in Mashhad. Based on the results of the structural equation testing, the economic factors variable, which has a total impact coefficient of 1.523, had the greatest impact on the happy city, followed by the physical factors with a coefficient of 0.687 and the social factors with a coefficient of 0.622. در راستای تحقق حقوق شهروندی و توسعه پایدار فضاهای شهری، طی سالیان اخیر مفاهیم متعددی توسط نظریه‌پردازان و برنامه‌ریزان شهری و منطقه‌ای مطرح شده است. شهر سالم، شهر دوستدار کودک، شهر سبز، شهر الکترونیک، شهر شاد و ... از این مفاهیم کلیدی هستند. در این میان شهر شاد با دربرگرفتن شاخصها و متغیرهای متعددی، از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است به‌گونه‌ای شهر شاد متضمن سلامت روحی و جسمی شهروندان است. هدف این پژوهش تحلیل فضایی شاخصهای شهر شاد در سطح مناطق 13 گانه کلانشهر مشهد است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش از نوع مطالعه توصیفی -تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات نیز اسنادی (کتابخانه‌ای) و میدانی (پرسشنامه) است. حجم نمونه آماری شامل شهروندان ساکن مناطق 13 گانه کلان‌شهر مشهد که حجم نمونه با توجه به جمعیت 3062242 سال 1395 برابر 171 پرسشنامه برآورد و با توجه به جمعیت هر منطقه توزیع‌شده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و اطلاعات از SPSS و روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره مانند MEREC و COCOSO و روش معادلات ساختاری (Smart PLS) بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که مناطق 9، 1 و 4 به ترتیب دارای بالاترین و مناطق 3، 12 و 10 دارای پایینترین سطح برخورداری از شاخص‌های شهر شاد، در شهر مشهد هستند. بر اساس نتایج آزمون معادلات ساختاری PLS متغیر عوامل اقتصادی با ضریب تأثیر کل (1.523) بیشترین تأثیر را بر شهر شاد داشته است و سپس به ترتیب مؤلفه‌های عوامل کالبدی (0.687) و عوامل اجتماعی (0.622) مؤثر بر شهر شاد میباشند.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121821_5258fca39822945e2440dc6eef5d618a.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Designing a smart branding model for tourist-friendly cities based on scenario-oriented foresight (Case study: Tehran) طراحی مدل برندسازی هوشمند شهرهای گردشگرپذیر با رویکرد آینده‌پژوهی مبتنی بر سناریونویسی (مورد مطالعه: شهر تهران) 106 131 121822 10.30466/grfs.2025.56086.1122 FA یزدان شیرمحمدی گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0001-5838-7592 محمد علیزاده استادیار گروه ایران‌شناسی، دانشکده ایران‌شناسی، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، رفسنجان، ایران 0000-0002-1043-2996 Journal Article 2025 05 13 The primary objective of this study is to design and explain an intelligent branding model for tourist cities, emphasizing foresight and sustainable development. The research adopts an exploratory mixed-method design. In the qualitative phase, data were collected using the Straussian Grounded Theory approach through semi-structured interviews with 18 experts in tourism, urban branding, and digital governance. Special emphasis was placed on the use of scenario planning as a key foresight approach in the interview protocol, enabling the modeling of potential future trajectories of urban brand transformation in the face of environmental uncertainties. In the quantitative phase, to evaluate the model's fit, Structural Equation Modeling (SEM) was conducted using SmartPLS software, based on survey data collected from 384 urban stakeholders. The findings identified three core components—structural factors (technological infrastructure, innovation drivers, institutional synergy), managerial factors (participatory governance, organizational agility, future orientation), and content factors (urban identity, perceived image, user experience)—as fundamental pillars of a smart tourism brand. Furthermore, contextual variables (economic, socio-cultural, political, and environmental features) and intervening factors (human, financial, cultural, and digital capital) indirectly influence the triadic branding strategies: "radical regeneration," "gradual redesign," and "status quo preservation." The final proposed model, grounded in scenario analysis and systematic interlinking of variables, offers a practical tool for urban policymakers and tourism managers to implement smart, adaptive, and future-oriented planning for urban tourism branding. در دنیای پیچیده و پویای امروز، شهرها به‌عنوان مقصدهای گردشگری در جستجوی راهبردهای نوین برای افزایش جذابیت برند خود هستند. برندسازی شهری به فرآیند طراحی و مدیریت هویت شهری اشاره دارد که می‌تواند در جذب گردشگران داخلی و خارجی نقش مؤثری ایفا کند. هدف اصلی این پژوهش، ارائه و تبیین مدل هوشمند برندسازی شهرهای گردشگری با رویکرد آینده‌پژوهی و توسعه پایدار است. مطالعه حاضر به‌صورت آمیخته اکتشافی انجام شده است. در بخش کیفی، با بهره‌گیری از روش نظام‌مند نظریه داده بنیاد، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از صاحب‌نظران حوزه‌های گردشگری، برند شهری و حکمرانی دیجیتال گردآوری شد. در طراحی پروتکل مصاحبه، تأکید ویژه‌ای بر استفاده از رویکرد سناریونویسی به‌عنوان یکی از رهیافت‌های کلیدی آینده‌پژوهی صورت گرفت. بر این اساس، سه سناریوی آینده‌نگر شامل «تحول فراگیر دیجیتال»، «پیشروی تدریجی و غیرمتوازن» و «تداوم وضعیت موجود» به‌عنوان مسیرهای محتمل برند گردشگری تهران تدوین گردید. در مرحله کمی، جهت ارزیابی برازندگی مدل مفهومی، از مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار SmartPLS استفاده شد و داده‌ها از طریق پرسش‌نامه محقق ساخته از میان ۳۸۴ نفر از ذی‌نفعان شهری گردآوری شد. یافته‌ها نشان داد سه مؤلفه اصلی شامل عوامل ساختاری (زیرساخت‌های فناورانه، پیشران‌های نوآوری، هم‌افزایی نهادی) عوامل مدیریتی (حکمرانی مشارکتی، چابکی سازمانی، افق‌نگری) و عوامل محتوایی (هویت شهری، تصویر ادراکی، تجربه کاربر) به‌عنوان ستون‌های بنیادین برند هوشمند گردشگری ایفای نقش می‌کنند. همچنین، متغیرهای زمینه‌ای (ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، سیاسی و محیطی) و عوامل مداخله‌گر (سرمایه انسانی، مالی، فرهنگی و دیجیتال) به‌صورت غیرمستقیم راهبردهای سه‌گانه برند‌سازی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. مدل نهایی، با تکیه بر تحلیل سناریوها و پیوند نظام‌مند میان متغیرها، ابزاری کارآمد برای برنامه‌ریزی هوشمند، منعطف و آینده‌نگر در عرصه گردشگری شهری فراهم می‌آورد.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121822_39b0ecd74718a84631399d07c2e06881.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 Foresight analysis of rural-urban population mobility from Gorak Rural District, Sardasht, to the city of Rabat and the developmental consequences for the origin areas تحلیل آینده‌نگرانه از تحرک جمعیتی روستا-شهری دهستان گورک سردشت به شهر ربط و پیامدهای توسعه‌ای نواحی مبدأ 132 148 121823 10.30466/grfs.2023.54832.1008 FA ستاره ممندی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. ناصر سلطانی دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0009-0000-1064-1889 علیرضا موقری استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0000-0002-1701-5829 Journal Article 2023 07 27 Population movements within a geographical area have two directions—origin and destination—where the population of the origin community decreases while that of the destination community increases. The most significant example of population mobility is rural–urban migration, which appears in the form of leaving the village to live in the city. The present study aims to explain and evaluate rural–urban population mobility in the Gurek Rural District of Sardasht County and to examine the impact of economic, social, and environmental indicators on the migration flow from the villages of this district to the city of Rabat and surrounding cities. The research method is descriptive–analytical. Using Cochran’s formula, a sample size of 345 people was obtained, selected randomly. The research tool was a questionnaire, and SPSS software was used for data analysis. The reliability of the questionnaire was calculated using Cronbach’s alpha coefficient for economic (0.843), social (0.824), and environmental (0.745) indicators. To analyze the hypotheses, statistical tests such as mean, variance, and Pearson correlation were used. Charts and maps were also created using Excel and ArcGIS software. The findings indicate that in the first hypothesis, the Pearson correlation matrix between social and economic indicators showed a significance level of sig = 0.000 at the 99% confidence level, indicating a significant and relatively strong relationship between the variables. In the second hypothesis, T and F mean-difference tests for all social variables and demographic characteristics showed a significance level (P ≤ 0.05) at the 95% confidence level. In the third hypothesis, the significance level obtained between environmental variables and demographic structure was (P ≥ 0.05), indicating that there is no significant relationship between these variables. The final results of this study show that there is a significant relationship between social, economic, and environmental factors and population mobility and rural–urban migration in the Gurek Rural District. Therefore, examining and paying attention to the economic, social, and environmental issues of residents is essential in understanding the region’s population mobility dynamics. تحرک‌های جمعیتی در یک ناحیه جغرافیایی دارای دو جهت مبدأ و مقصد است که جامعه مبدأ در حال کاهش و جامعه مقصد در حال افزایش است. مهم‌ترین نمونه‌های تحرک جمعیتی، مهاجرت روستا- شهری است که به‌صورت ترک روستا برای زندگی در شهر بروز پیدا می‌کند. تحقیق حاضر باهدف تبیین و ارزیابی تحرک جمعیتی روستا- شهری در دهستان گورک شهرستان سردشت و تأثیر شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و محیطی بر روند بار مهاجرتی از روستاهای این دهستان به شهر ربط و شهرهای اطراف صورت گرفته است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 345 نفر شده که به‌صورت تصادفی انتخاب‌شده‌اند. ابزار تحقیق پرسشنامه بوده و از نرم‌افزار spss استفاده‌شده است. پایایی پرسشنامه از طریق ضریب آلفای کرونباخ برای شاخص‌های اقتصادی (0.843)، اجتماعی (0.824) و محیطی (0.745) محاسبه گردید. جهت تجزیه‌وتحلیل فرضیات، از آزمون‌های آماری میانگین، واریانس و آزمون همبستگی پیرسون استفاده‌شده است. نمودار و نقشه‌ها نیز با استفاده از نرم‌افزار Excell و ArcGis ترسیم شدند. نتایج بررسی حاکی از آن است که در فرضیه اول، ماتریس همبستگی پیرسون بین شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی سطح معناداری 0.000= sig در سطح اطمینان 99% نشان داد که رابطه معنی‌دار و نسبتاً قوی بین متغیرها وجود دارد. در فرضیه دوم، آزمون‌های تفاوت میانگین T و F برای تمامی متغیرهای اجتماعی و ویژگی‌های جمعیتی، سطح معناداری (0.05≤ P) در سطح اطمینان 95% معنی‌دار به‌دست‌آمده است، در فرضیه سوم نیز، بین متغیرهای محیطی و ساختار جمعیتی، سطح معناداری (0.05≥ P) به‌دست‌آمده است که نشان می‌دهد بین این متغیرها رابطه معناداری وجود ندارد. نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که بین عوامل اجتماعی، اقتصادی و محیطی با تحرک جمعیتی و مهاجرت روستا- شهری در دهستان گورک رابطه‌ای معنادار برقرار است، لذا مطالعه و توجه به مسائل اقتصادی و اجتماعی و محیطی ساکنان درروند تحرک‌های جمعیتی منطقه کاملاً ضروری است.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121823_e758ec3b55fdac7d7edf760a01aa1bd2.pdf

دانشگاه ارومیه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای 2981-118X 3 4 2026 02 20 An analysis of the realizability of smart cities in Tabriz metropolis تحلیلی بر تحقق‌پذیری شهر هوشمند در کلان‌شهر تبریز 149 171 121824 10.30466/grfs.2025.56159.1114 FA علی زارعی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران 0009-0004-9171-6828 رضا ولی زاده استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران 0009-0007-0700-9533 علی پناهی دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران 0000-0002-0286-4326 Journal Article 2025 05 03 The rapid and often uncontrolled urban growth in recent decades has confronted the metropolis of Tabriz with multiple challenges, such as the scattered expansion of urban spaces, increasing socio-spatial inequalities, high traffic density, environmental pollution, and a decline in citizens’ quality of life. The aim of this study is to analyze the feasibility of the ten districts of Tabriz metropolis in achieving a smart city, using indicators of smart urban growth. Accordingly, the indicators and criteria of a smart city and the factors influencing it were first collected. Then, to analyze the collected data and rank the districts of Tabriz in terms of smart urban growth indicators, a combined method of CVR and ANP was employed. Afterwards, by assessing and evaluating the technological potentials and infrastructures of the ten districts of Tabriz metropolis, the impact of each indicator on the districts was determined, and through analyzing their intrinsic capabilities, the significance coefficients of these indicators in each district were identified. The results indicate that Districts 2 and 9, with scores of 6.17 and 5.94, respectively, possess the highest level of smartness among the districts of Tabriz, followed by Districts 8 and 5. District 7, with a score of 4.61, has the lowest level of smartness. رشد سریع و اغلب کنترل‌ نشده شهری در دهه‌های اخیر، کلان‌شهر تبریز را با چالش‌های متعددی همچون گسترش پراکنده فضاهای شهری، افزایش نابرابری‌های اجتماعی- فضایی، تراکم بالای ترافیک، آلودگی‌های زیست‌محیطی و کاهش کیفیت زندگی شهروندان مواجه ساخته است. هدف از این پژوهش، تحلیلی بر تحقق‌پذیری مناطق ده گانه کلان‌شهر تبریز با استفاده شاخص‌های رشد هوشمند شهری جهت تحقق شهر هوشمند می‌باشد، در همین راستا ابتدا شاخص‌ها و معیارهای شهر هوشمند و عوامل تأثیرگذار بر آن گردآوری و سپس برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده و رتبه‌بندی مناطق تبریز از لحاظ شاخص‌های رشد هوشمند شهری از دو روشCVR ، ANP به‌صورت ترکیبی استفاده‌شده است و پس از آن با سنجش و ارزیابی پتانسیل‌ها و زیرساخت‌های تکنولوژی مناطق ده‌گانه کلان‌شهر تبریز، اثر هر یک از این شاخص‌ها بر مناطق مشخص‌شده و با تحلیل میزان قابلیت ذاتی آن‌ها روشن گردیده است که ضرایب اهمیت این شاخص‌ها در هر منطقه به چه میزان می‌باشد. نتایج تحقیق نشان داد که مناطق 2 و 9 به ترتیب با مقدار 6.17 و 5.94 بیشترین میزان هوشمندی را در بین مناطق تبریز داشته و پس از آن مناطق 8 و 5 قرار گرفته‌اند، منطقه 7 نیز با مقدار 4.61 کمترین میزان هوشمندی را دارا می‌باشد.

https://grfs.urmia.ac.ir/article_121824_a794a828a10e38135c17de1afff7cec2.pdf