دانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Identifying the drivers affecting urban waste management with a futures research approach: A case study of Ardabilشناسایی پیشرانهای اثرگذار بر مدیریت پسماند شهری با رویکرد آیندهپژوهی (مطالعه موردی: شهر اردبیل)12112203310.30466/grfs.2026.56233.1129FAولی راستگاردانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران0000-0001-6601-1894رسول صمدزادهدانشیار گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران0000-0003-0489-5457محمدتقی معصومیدانشیار گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران0000-0001-6601-1894Journal Article20250601Environmental risks resulting from waste mismanagement are considered one of the fundamental problems of urban management in the country, and this forces urban managers to examine urban issues with planning and foresight. The city of Ardabil is no exception, and it is necessary to improve the waste management of this city. The aim of this futures research is to identify key drivers that are effective in improving urban waste management in Ardabil. This research was conducted based on futures research methods and using a combination of quantitative and qualitative models. Given its nature, we used the structural analysis method, MICMAC software, and a Delphi survey. In this regard, after holding numerous meetings with 24 experts, a total of 54 variables were selected as the statistical population of the study. Subsequently, the effective components were examined within the framework of the interaction matrix in the MICMAC software, and 15 factors were identified as the main and driving factors in urban waste management in Ardabil. Among these variables, social trust, development of participatory social values, educational and cultural programs, consumption patterns and consumerism, waste disposal location, waste disposal method, behavioral and environmental attitudinal dimensions, comprehensive waste management plan, geographical location, protection of the earth's natural resources, reform of existing laws, The service performance of municipalities, settlement structure and system, gross domestic product, and access to sufficient land for landfilling have had the greatest impact. If the urban managers of Ardabil pay attention to these key variables, we can expect improved planning and development in Ardabil in the field of urban waste management.خطرات محیطزیست ناشی از سو مدیریت پسماندها بهعنوان یکی از مشکلات اساسی مدیریت شهری کشور مطرح میباشد و این امر مدیران شهری را بر آن میدارد که با برنامهریزی و دوراندیشی مسائل شهری را بررسی کنند. شهر اردبیل از این امر مستثنا نبوده و لازم است تا مدیریت پسماند این شهر ارتقا یابد. هدف این پژوهش آیندهپژوهی از طریق شناسایی پیشرانهای کلیدی مؤثر بر ارتقای مدیریت پسماند شهری اردبیل میباشد. این پژوهش بر اساس روشهای آیندهپژوهی و با بهکارگیری ترکیبی از مدلهای کمی و کیفی انجام گرفت و با توجه به ماهیت آن از روش تحلیل ساختاری، نرمافزار میکمک و پیمایش دلفی بهره گرفتیم. در این راستا، پس از برگزاری جلسات متعدد با 24 نفر از خبرگان، بهعنوان جامعه آماری پژوهش، در مجموع 54 متغیر انتخاب گردید. در ادامه، مؤلفههای مؤثر در چارچوب ماتریس اثر متقابل در نرمافزار میکمک موردبررسی قرار گرفت و 15 عامل بهعنوان عوامل اصلی و پیشران در مدیریت پسماند شهری اردبیل شناخته شدند. از بین این متغیرها، اعتماد اجتماعی، توسعه ارزشهای اجتماعی مشارکتی، برنامههای آموزشی و فرهنگی، الگوی مصرف و مصرفگرایی، مکانیابی دفع زباله، نحوه دفع زباله، ابعاد نگرشی رفتاری و محیطی، طرح جامع مدیریت پسماند، موقعیت جغرافیایی، حفاظت منابع طبیعی زمین، اصلاح قوانین موجود، عملکرد خدماتی شهرداریها، بافت و نظام سکونتگاهی، تولید ناخالص داخلی، دسترسی به زمین کافی برای دفن زباله دارای بیشترین تأثیرگذاری بودهاند. در صورت توجه مدیران شهری شهر اردبیل به این متغیرهای کلیدی میتوان انتظار برنامهریزی و توسعه شهر اردبیل در حوزه مدیریت پسماند شهری را داشت.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122033_0b00d6d9b6a5402cc21e55115b0b0e85.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122A commentary on the consequences of desertification in urban settlements with a foresight approach: A case study of the Lake Urmia catchment area in West Azerbaijan Provinceخوانشی بر پیامدهای بیابانزایی در سکونتگاههای شهری با رهیافت آیندهنگاری (مورد پژوهی: شهرهای حوضه آبریز دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی)224112203410.30466/grfs.2026.56337.1142FAپریسا همدانیگروه شهرسازی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0009-0002-2719-8494زهرا سادات سعیده زرآبادیگروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0000-0002-3757-2809آرش وحیدگروه شهرسازی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0000-0001-9617-7115اسماعیل شیعهگروه شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.0000-0002-2870-8719Journal Article20250803Today, desertification stands as one of the most pressing socio-economic and environmental challenges facing humanity, imposing profound consequences on urban settlements. This phenomenon is increasingly prevalent across Iran, with the Lake Urmia basin serving as a prominent locus of these compounding environmental pressures. Meanwhile, foresight, as a strategic tool for predicting and analyzing trends and possible consequences in various social, economic, and environmental fields, can be a powerful tool for understanding and managing the consequences of this crisis in urban settlements and help create effective policies and programs to deal with it. For this purpose, the present study was conducted with a foresight approach to explain the consequences of Lake Urmia desertification on the cities of its catchment area in West Azerbaijan Province. In this descriptive-analytical study, first, using the snowball sampling method and questioning 34 specialists, experts, and elites related to the content of this study, the consequences of the drying process of this lake on the cities under study were identified. Then, within the framework of the cross-impact matrix and in the MICMAC software, the direct and indirect influence and dependence of each of these consequences were measured, and according to their scores, the most important and key consequences were explained. The results indicated that the increase in natural events (such as dust, salt storms, drought, earthquakes, etc.), reduction in water resources, loss of agricultural and garden lands, reduction in agricultural production, social unrest, soil erosion and reduction in its fertility, destruction of vegetation, weakening of agriculture-related jobs, lack of inter-institutional cooperation in dealing with crises, increased unemployment and intensified population displacement are among the most important consequences of desertification of the lake on the cities of its catchment area in West Azerbaijan Province. As a result, the findings emphasize the need to adopt cross-sectoral, evidence-based, and locally appropriate solutions to enhance the urban and livelihood resilience of the lake catchment communities.امروزه بیابانزایی بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی- اقتصادی و محیطزیستی پیشروی بشر، سکونتگاههای شهری را با پیامدهای قابلتوجهی روبرو نموده است. این پدیده در کشور ایران هم رو به گسترش بوده و دریاچه ارومیه نیز مجزا از این مسئله نیست. دراینبین، آیندهنگاری بهعنوان یک ابزار استراتژیک برای پیشبینی و تحلیل روندها و پیامدهای احتمالی در زمینههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و محیطی، میتواند ابزار قدرتمندی برای درک و مدیریت پیامدهای این بحران در سکونتگاههای شهری باشد و به ایجاد سیاستها و برنامههای مؤثر برای مقابله با آن کمک نماید. به همین منظور، پژوهش حاضر در راستای تبیین پیامدهای بیابانزایی دریاچه ارومیه بر شهرهای حوضه آبریز آن در استان آذربایجان غربی با رویکرد آیندهنگاری انجامشده است. در این پژوهش با ماهیت توصیفی- تحلیلی، ابتدا با استفاده از روش نمونهگیری گلولهبرفی و پرسشگری از 34 نفر از متخصصان، کارشناسان و نخبگان مرتبط با محتوای پژوهش، پیامدهای روند خشک شدن این دریاچه بر شهرهای موردپژوهش شناساییشده و در ادامه در چارچوب ماتریس اثرات متقابل و در محیط نرمافزار میک مک، تأثیرگذاری و تأثیرپذیری مستقیم و غیرمستقیم هرکدام از این پیامدها سنجیده شده و با توجه به امتیاز تأثیرگذاری و تأثیرپذیری آنها، مهمترین و کلیدیترین آنها تبیین شدند. نتایج بیانگر آن بود که افزایش رخدادهای طبیعی (همچون گردوغبار، طوفانهای نمکی، خشکسالی و زلزله)، کاهش منابع آبی، از بین رفتن اراضی کشاورزی و باغی، کاهش تولیدات کشاورزی، نابسامانیهای اجتماعی، فرسایش خاک و کاهش حاصلخیزی آن، تخریب پوشش گیاهی، تضعیف مشاغل مرتبط با کشاورزی، نمایان ساختن عدم همکاری بین نهادی در باب مواجهه با بحرانها، افزایش بیکاری و تشدید جابجاییهای جمعیتی از مهمترین پیامدهای بیابانزایی دریاچه بر شهرهای حوضه آبریز آن در استان آذربایجان غربی به شمار میروند. درنتیجه، یافتهها بر ضرورت اتخاذ راهکارهای میانبخشی، مبتنی بر شواهد و متناسب با بافت محلی تأکید دارند تا تابآوری شهری و معیشتی جوامع حوضه آبریز دریاچه ارتقا یابد.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122034_ab2226af11f8fe8928efb222a4a8c9f5.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Measuring the impact of a sustainable urban economy on the socio-cultural development of urban areas with emphasis on Bryson's strategic planning: A case study of District 20 of Tehranسنجش اقتصاد شهری پایدار بر توسعه اجتماعی- فرهنگی مناطق شهری با تأکید برنامهریزی استراتژیک برایسون (موردمطالعه: منطقه 20 تهران)426012203510.30466/grfs.2025.56444.1144FAسید هادی معینیگروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0009-0005-8440-8592پروانه زیویارگروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0009-0003-4030-405Xسیمین ارمغانگروه جغرافیا و برنامهریزی روستایی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0000-0003-0874-5958Journal Article20250806The concept of a sustainable urban economy refers to an economic system in cities that, while maintaining a balance between the economy, society, and the environment, improves the quality of life and also takes into account the needs of future generations. Methodologically, this applied research utilized a mixed-methods (quantitative-qualitative) cross-sectional design, conducted within District 20 of Tehran. In the analysis of the research findings, the internal and external factors affecting the socio-economic development of the area were evaluated in the form of a SWOT matrix, and the largest number obtained was related to SO, which were the project's strengths and opportunities, and the matrix was placed in the "aggressive strategy", which showed that the existing opportunities should be maximized by taking advantage of the strengths. Then, quantitative strategies (QSPM) were used to plan development in the area. The results showed that the socio-economic development plan written in the area (SO1) was the first priority, the attention of urban managers to strategic planning of the area (ST1) was the second priority, and encouraging investors, especially the tourism sector, which has a large economic impact on the area (SO2), were more important. In line with the above-mentioned topics, strategic planning for District 20 of Tehran was presented, considering the ten steps based on Bryson's model, providing an analytical framework for the strategic decision-making process and a reference for monitoring (Region 20 Municipality) as the output of the Bryson's model for the socio-economic development of the area.مفهوم اقتصاد شهری پایدار به یک سیستم اقتصادی در شهرها اشاره دارد که همزمان با حفظ توازن بین اقتصاد، اجتماع و محیطزیست، بهبود کیفیت زندگی شهروندان را فراهم میکند و نیازهای نسلهای آینده را نیز در نظر میگیرد. تحقیق حاضر ازنظر هدف از نوع پژوهشهای کاربردی، ازنظر روش گردآوری دادهها از روش آمیخته (کمی-کیفی)، به لحاظ زمانی مقطعی و به لحاظ مکانی در منطقه 20 تهران انجام شده است. در تحلیل یافتههای پژوهش عوامل داخلی و خارجی مؤثر بر توسعه اقتصادی- اجتماعی محدوده در قالب ماتریس SWOT مورد ارزیابی قرار گرفت که بزرگترین عدد بهدستآمده مربوط به SO که نقاط فرصت و قوت پروژه بودند و ماتریس در «استراتژی تهاجمی» قرار گرفت که نشان داد باید با بهرهگیری از نقاط قوت از فرصتهای موجود نهایت استفاده را کرد. سپس بهمنظور برنامهریزی توسعه در محدوده از راهبردهای کمی(QSPM) استفاده شد، نتایج نشان داد برنامه توسعه اقتصادی-اجتماعی مدون در محدوده (SO1) بهعنوان اولویت اول، توجه مدیران شهری به برنامهریزی راهبردی محدوده (ST1) بهعنوان اولویت دوم و ترغیب سرمایهگذاران بالاخص بخش توریسم که ماحصل اقتصادی زیادی برای محدوده دارد (SO2) دارای اهمیت بیشتری بودند. در راستای مطالب مطرحشده برنامهریزی استراتژیک منطقه 20 تهران با توجه به گامهای دهگانه مبتنی بر برنامهریزی راهبردی (مدل برایسون) تهیه چارچوبی تحلیلی برای فرآیند تصمیمگیری استراتژیک و مرجعی برای نظارت (شهرداری منطقه 20) بهعنوان خروجی مدل برایسون جهت توسعه اقتصادی- اجتماعی منطقه ارائه شد.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122035_12e738fb7bf52993082201279dd8191c.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Futures studies of the Iranian–Islamic city of Tabriz using structural analysis (MICMAC) and scenario planningآیندهپژوهی شهر ایرانی- اسلامی تبریز با استفاده از تحلیل ساختاری (MICMAC) و سناریونگاری618112203610.30466/grfs.2026.56629.1163FAهادی حکیمیدانشیار گروه آموزشی برنامهریزی شهری ، دانشکده برنامهریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایران.0009-0003-7956-473Xمعصومه آدمیدانشجوی دکتری گروه آموزشی برنامهریزی شهری ، دانشکده برنامهریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایران.0009-0003-7956-473XJournal Article20251006Tabriz, as the most significant political, economic, and cultural hub in northwestern Iran, has in recent years encountered growing challenges in the fields of urban management and future-oriented planning. In a context where rapid social, economic, technological, and environmental transformations have intensified uncertainties in urban development, adopting a futures studies approach can provide an effective basis for identifying influential drivers and designing realistic scenarios to guide the city's future. This study was conducted within a positivist paradigm and through a quantitative approach, employing a combination of the Delphi method and structural cross-impact analysis (MICMAC) to identify and analyze the relationships among the factors shaping the future of Tabriz. Based on expert opinions, 17 key variables were extracted and evaluated using a 17×17 matrix. The MICMAC results indicate that the urban system of Tabriz exhibits high dynamism and instability, with considerable interactions among the variables. Moreover, the variables of urban governance, urban development pattern, urban economy, innovation, smart technologies (ICT), and Islamic principles were located in the high influence–high dependence quadrant and identified as the strategic drivers of Tabriz’s future. These drivers play the most significant role in altering the system’s state and shape the overarching direction of future scenarios. Subsequently, using Scenario Wizard software, three strong, weak, and plausible scenarios were developed, and the compatible scenario was selected as the preferred one. The scenario analysis reveals that achieving a sustainable and desirable future for Tabriz depends on strengthening effective governance, expanding technological infrastructure, enhancing the urban economy, improving innovative capacities, and simultaneously reinforcing social and cultural structures. These findings can serve as a basis for developing forward-looking urban policies and effective planning strategies aimed at realizing a sustainable development model for the city of Tabriz.شهر تبریز بهعنوان مهمترین قطب سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شمالغرب ایران، در سالهای اخیر با چالشهای فزایندهای در حوزه مدیریت شهری و برنامهریزی آیندهمحور مواجه شده است. در شرایطی که تحولات سریع اجتماعی، اقتصادی، فناورانه و زیستمحیطی موجب افزایش عدمقطعیتها در مسیر توسعه شهری میشود، بهرهگیری از رویکرد آیندهپژوهی میتواند زمینه شناسایی پیشرانهای اثرگذار و طراحی سناریوهای واقعبینانه برای هدایت آینده شهر را فراهم آورد. این پژوهش در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی و با رویکرد کمی انجام شده و با ترکیب روش دلفی و تحلیل ساختاری متقاطع (MICMAC)، به شناسایی و تحلیل روابط میان عوامل مؤثر بر آینده شهر تبریز پرداخته است. بر اساس نظر خبرگان، ۱۷ متغیر کلیدی استخراج و در قالب ماتریس ۱۷×۱۷ مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج MICMAC نشان میدهد که ساختار سیستم شهری تبریز از پویایی و ناپایداری بالایی برخوردار است و شدت تعامل میان متغیرها قابلتوجه میباشد. همچنین متغیرهای «حکمرانی شهری»، «الگوی توسعه شهری»، «اقتصاد شهری»، «نوآوری»، «فناوریهای هوشمند (ICT)» و «اصول اسلامی» در ناحیه اثرگذاری و اثرپذیری بالا قرار گرفتند و بهعنوان پیشرانهای راهبردی آینده تبریز شناسایی شدند. این پیشرانها بیشترین نقش را در تغییر وضعیت سیستم داشته و جهتگیری کلان سناریوهای آینده را تعیین میکنند. در ادامه، با استفاده از نرمافزار Scenario Wizard سه سناریوی قوی، ضعیف و باورکردنی تدوین گردید و سناریوی سازگار بهعنوان سناریوی مطلوب انتخاب شد. نتایج سناریونگاری نشان میدهد که تحقق آیندهای پایدار و مطلوب برای تبریز در گرو تقویت حکمرانی کارآمد، توسعه زیرساختهای فناورانه، رشد اقتصاد شهری، ارتقای ظرفیتهای نوآورانه و توجه همزمان به ساختارهای اجتماعی و فرهنگی است. این یافتهها میتواند مبنای تدوین سیاستهای آیندهنگر و برنامهریزی شهری کارآمد در راستای دستیابی به الگوی توسعه پایدار شهر تبریز قرار گیرد.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122036_8c354377532c33c235e5a28fb1b461c2.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Key drivers affecting the performance of fire stations after environmental hazards, with emphasis on earthquakes: A case study of Urmia cityپیشرانهای کلیدی تأثیرگذار بر عملکرد ایستگاههای آتشنشانی پس از وقوع مخاطرات محیطی با تأکید بر زلزله (مطالعه موردی شهر ارومیه)8210212185010.30466/grfs.2025.56698.1170FAعلیرضا جمشیدیاستادیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0000-0002-3594-4365امیرمحمد رحیمی عیبلوکارشناسی ارشد برنامهریزی آمایش سرزمین، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0000-0002-3594-4365Journal Article20251027Large earthquakes can cause severe damage to buildings and infrastructure. Earthquakes are highly unpredictable, and fires caused by large earthquakes are even less predictable. Historical records indicate that small fires, often ignited by earthquakes, have occasionally escalated into widespread, devastating blazes, resulting in severe damage to people's lives and property. In this regard, the present study, considering its nature and the horizon in which the drivers are identified, is based on a futures research approach, which is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of research method. The statistical population of the study comprises all specialists and experts with the necessary knowledge and experience in firefighting and safety. To extract the key drivers affecting the performance of fire stations after the occurrence of environmental hazards, 30 variables originating from scientific projects and articles were identified in several stages with the help of experts and inspired by theoretical foundations. Key drivers affecting the performance of fire stations after the occurrence of environmental hazards were identified. Based on the results and output of the cross-sectional structural model (MICMAC), these drivers or variables have often had a direct and indirect effect on the performance of stations with different intensities and at various levels. In this regard, the direct and indirect effects of the variables include the impact of human resources on the reliability of communication systems, the access and transportation logistics on inter-organizational coordination, the impact of the reliability of communication systems on the prediction and reduction of seismic intensity and characteristics, and the role of financial resource allocation on inter-organizational coordination. The relationship between the level of awareness and preparedness of the community and the allocation of financial resources, the impact of relief equipment and technologies on improving the resilience of physical infrastructure, the reliability of communication systems on the management of environmental and climatic factors, and the impact of relief equipment and technologies on the allocation of key financial resources were identified.زلزله تا حد زیادی غیرقابلپیشبینی هست و آتشسوزیهای ناشی از زمینلرزههای بزرگ حتی کمتر از آن قابل پیشبینی هستند. سوابق تاریخی نشان میدهد که آتشسوزیهای کوچک که غالباً در اثر زلزله آغاز شدهاند، گاهی اوقات به آتشسوزیهای گسترده و مخرب تبدیلشده و باعث آسیب شدید، بر زندگی و اموال مردم شدهاند. در همین راستا پژوهش حاضر با توجه به ماهیت آن و افقی که شناسایی پیشرانها در نظر گرفتهشده است مبتنی بر رویکرد آیندهپژوهی است که از لحاظ هدف کاربردی، از نظر روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق عبارتاند از کلیه متخصصان و خبرگانی که در زمینه آتشنشانی و ایمنی از دانش و تجربه لازم برخوردار هستند، بوده و در شهر ارومیه انتخاب شدند. برای استخراج پیشرانهای کلیدی تأثیرگذار بر عملکرد ایستگاههای آتشنشانی پس از وقوع مخاطرات محیطی طی چند مرحله با کمک نخبگان و الهام از مبانی نظری 30 متغیر منبعث از طرحها و مقالات علمی پیشرانهای کلیدی تأثیرگذار بر عملکرد ایستگاههای آتشنشانی پس از وقوع مخاطرات محیطی مؤثر تشخیص داده شد. بر اساس نتایج و خروجی مدل ساختاری متقاطع (میک مک) این پیشرانها یا متغیرها غالباً با شدتهای متفاوت و در سطوح مختلفی بهصورت مستقیم و غیرمستقیم بر عملکرد ایستگاهها مؤثر بودهاند. در این راستا در طرح یا پلان تأثیرگذاریهای مستقیم و غیرمستقیم متغیرها، مواردی همچون تأثیر منابع انسانی بر اطمینان سیستمهای ارتباطی، ارتباط دسترسی و لجستیک حملونقل بر هماهنگی بین سازمانی، تأثیر قابلیت اطمینان دستگاههای ارتباطی بر پیشبینی و کاهش شدت و ویژگیهای لرزهای، نقش تخصیص منابع مالی بر هماهنگی بین سازمانی، ارتباط سطح آگاهی و آمادگی جامعه با تخصیص منابع مالی، اثرگذاری تجهیزات و فناوریهای امدادی بر بهبود مقاومت زیرساختهای فیزیکی، قابلیت اطمینان سیستمهای ارتباطی بر مدیریت عوامل محیطی و آب و هوایی، تأثیر تجهیزات و فناوریهای امدادی بر تخصیص منابع مالی کلیدی تشخیص داده شدند.https://grfs.urmia.ac.ir/article_121850_af5e9d11dcb1ee9017b517c78d22b8fd.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Participatory planning for implementing a sponge city in informal settlements of Mashhad with a sustainable water management approachبرنامهریزی مشارکتی برای پیادهسازی شهر اسفنجی در سکونتگاههای غیررسمی مشهد با رویکرد مدیریت پایدار آب10312012203710.30466/grfs.2026.56952.1199FAصالح ابراهیمی پورگروه جغرافیا، دانشکده الهیات و زبانهای خارجی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0009-0007-8400-1922کتایون علیزادهگروه جغرافیا، دانشکده الهیات و زبانهای خارجی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0000-0002-7571-4281Journal Article20260104This study aims to elucidate the role of participatory planning in the effective and context-aware implementation of Sponge City principles in the informal settlements of Mashhad, adopting a sustainable urban water management approach. Utilizing a mixed-methods research design (quantitative-qualitative), data were collected through a structured questionnaire (sample of 420 residents), semi-structured interviews with urban managers and local representatives, focus group discussions, and field observations in four selected informal settlements of Mashhad (Khajeh Rabi, Ghal'eh Sakhteman, Seyedi, and Jaddeh Ghadim Ghochan). Quantitative data were analyzed using SPSS and SmartPLS software, while qualitative data were analyzed thematically using MAXQDA. Quantitative findings revealed that the variables "Sustainable Water Management" (path coefficient = 0.52) and "Public Participation" (0.41) had the greatest impact on the readiness for Sponge City implementation, demonstrating higher importance compared to physical components such as "Green Infrastructure" (0.21) and "Surface Water Drainage Systems" (0.29). Qualitative analysis corroborated the pivotal role of institutional weaknesses, organizational fragmentation, lack of local infrastructure, and, simultaneously, the presence of social capacity and willingness to participate among residents. The overall conclusion of the research indicates that the success of the Sponge City approach in informal settlements depends less on technical and physical solutions and more on transforming urban water governance, institutionalizing genuine participation of local stakeholders, and adapting interventions to the specific socio-institutional contexts of these areas. This study provides an operational framework in which participatory planning acts as an essential link between policymaking, technical design, and the sustainable implementation of the Sponge City.این پژوهش با هدف تبیین نقش برنامهریزی مشارکتی در پیادهسازی مؤثر و زمینهمند اصول «شهر اسفنجی» در سکونتگاههای غیررسمی مشهد و با رویکرد مدیریت پایدار آب شهری انجام شده است. مطالعه حاضر با روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) و با استفاده از ابزارهای پرسشنامه ساختاریافته (نمونهای ۴۲۰ نفره)، مصاحبههای نیمهساختاریافته با مدیران و نمایندگان محلی، گروههای متمرکز و مشاهده میدانی در چهار محله غیررسمی منتخب مشهد (خواجهربیع، قلعهساختمان، سیدی و جاده قدیم قوچان) به اجرا درآمد. دادههای کمی با نرمافزارهای SPSS و SmartPLS و دادههای کیفی با MAXQDA تحلیل شدند. یافتههای کمی نشان داد که متغیرهای «مدیریت پایدار آب» (با ضریب مسیر ۰.۵۲) و «مشارکت مردمی» (۰.۴۱) بیشترین تأثیر را بر آمادگی پیادهسازی شهر اسفنجی دارند و در مقایسه با مؤلفههای کالبدی مانند «زیرساخت سبز» (۰.۲۱) و «سیستم جمعآوری آبهای سطحی» (۰.۲۹) از اهمیت بالاتری برخوردارند. تحلیل کیفی نیز مؤید نقش محوری ضعفهای نهادی، ناهماهنگی سازمانی، کمبود زیرساختهای محلی و درعینحال وجود ظرفیت اجتماعی و تمایل به مشارکت در بین ساکنان بود. نتیجهگیری کلی پژوهش حاکی از آن است که موفقیت شهر اسفنجی در سکونتگاههای غیررسمی، بیش از آنکه منوط به راهکارهای فنی و کالبدی باشد، در گرو تحول در حکمرانی آب شهری، نهادینهسازی مشارکت واقعی ذینفعان محلی و انطباق طرحها با شرایط اجتماعی-نهادی خاص این بافتها است. این پژوهش چارچوبی عملمحور ارائه میدهد که در آن برنامهریزی مشارکتی بهعنوان حلقه واسط ضروری بین سیاستگذاری، طراحی فنی و اجرای پایدار شهر اسفنجی عمل میکند.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122037_dc914a879831bae4698b1914b4a5448a.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Urban development modeling using a fuzzy neuro-inference system with futures studies in Hajiabad City, Hormozgan Provinceمدلسازی توسعه شهری با استفاده از سیستم استنتاج نرو فازی با رویکرد آیندهپژوهی در شهر حاجیآباد استان هرمزگان12114312203810.30466/grfs.2026.56976.1203FAمحمد ابراهیم عفیفیگروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لارستان، لارستان، ایران0000-0001-9671-0645ابراهیم شیروانیگروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد لارستان، لارستان، ایران0000-0001-9671-0645Journal Article20260125This study, with the aim of analyzing and predicting the physical changes of Hajiabad city, used the integration of the Neuro-Fuzzy Inference System (ANFIS) with the Autonomous Cell-Markov (CA-Markov) model. The results of the evaluation of the ANFIS model, with a correlation coefficient of 0.9678 and an overall accuracy of 23.91 in 2025, confirmed the high efficiency of this intelligent approach in analyzing the nonlinear relationships between environmental factors and urban development. The 20-year trend analysis (2005-2025) showed that residential land increased by 9.4% from 3304.5 to 3617.7 hectares, while barren land decreased by 435 hectares and medium pastures decreased by 230 hectares, experiencing the greatest land use change. The model’s predictions for the 2055 horizon indicate a significant jump in residential area to 4425.2 hectares, which means an increase of 22% compared to the current situation and the swallowing of about 653 units of barren land and 344 hectares of quality pastures in the region. The analysis of the drivers also revealed that “distance from roads” with a coefficient of 0.93 and “distance from built-up area” with a coefficient of 0.92 are the main drivers of the city’s physical expansion in the coming decades. Finally, the stability of 0.992 in the residential transition matrix indicates the definitive and irreversible consolidation of natural lands into urban spaces, which doubles the necessity of smart land management. The role of futures research in this paper is to transform dead satellite data into a living roadmap for the management of Hajiabad city for the next 30 years to prevent excessive development and ecological destruction.این پژوهش با هدف واکاوی و پیشبینی تحولات کالبدی شهر حاجیآباد، از تلفیق سیستم استنتاج عصبی-فازی (ANFIS) با مدل سلولهای خودکار-مارکوف (CA-Markov) بهره جسته است. نتایج ارزیابی مدل ANFIS با ضریب همبستگی 9678/0 و دقت کلی 23/91 در سال ۲۰۲۵، کارایی بالای این رویکرد هوشمند را در تحلیل روابط غیرخطی میان عوامل محیطی و توسعه شهری تأیید کرد. بررسی روند ۲۰ ساله (۲۰۰۵-۲۰۲۵) نشان داد که اراضی مسکونی با رشد ۹.۴٪ از 5/3304 به 7/3617هکتار رسیده، درحالیکه اراضی بایر با کاهش ۴۳۵ هکتار و مراتع متوسط با افت ۲۳۰ هکتار، بیشترین تغییر کاربری را تجربه کردهاند. پیشبینیهای مدل برای افق ۲۰۵۵ حاکی از جهش چشمگیر مساحت مسکونی به 2/4425هکتار است که به معنای افزایش ۲۲٪ نسبت به وضع موجود و بلعیده شدن حدود ۶۵۳ واحد از اراضی بایر و ۳۴۴ هکتار از مراتع کیفیتدار منطقه میباشد. تحلیل پیشرانها نیز مشخص ساخت که "فاصله از جادهها" با ضریب ۰.۹۳ و "فاصله از بافت ساختهشده" با ضریب 92/0، اصلیترین محرکهای گسترش فیزیکی شهر در دهههای آتی هستند. در نهایت، پایداری 992/0 در ماتریس انتقال مسکونی، بیانگر تثبیت قطعی و بازگشتناپذیر اراضی طبیعی به فضاهای شهری است که ضرورت مدیریت هوشمند اراضی را دوچندان میکند. نقش آیندهپژوهی در این مقاله، تبدیل دادههای مرده ماهوارهای به یک نقشه راه زنده برای مدیریت ۳۰ سال آینده شهر حاجیآباد است تا از توسعه بیرویه و تخریب اکولوژیک پیشگیری شودhttps://grfs.urmia.ac.ir/article_122038_2b0412579a272b61fd6a5f9dc86edead.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Structural analysis of biophilic urban planning for enhancing urban livability in Shiraz metropolis: A meta-analytical approachتحلیل ساختاری برنامهریزی شهر بیوفیلیک در راستای زیستپذیری کلانشهر شیراز با رویکرد فراتحلیل14416512203910.30466/grfs.2026.56997.1205FAرستم قهرمانیدانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران.0009-0004-0116-6894علی وخشوریگروه جغرافیا، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران0000-0001-8491-996Xعبدالرسول قنبریگروه جغرافیا، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران0000-0003-2547-0300Journal Article20260131With the rapid growth of urbanization, biophilic urban planning has emerged as a strategic approach to strengthen the human–nature connection, potentially enhancing ecological diversity and urban livability. In this context, the present study aims to conduct a structural analysis of biophilic urban planning in relation to the livability of the Shiraz metropolis using a meta-analytical approach. The research is applied in purpose and descriptive–analytical in nature, integrating bibliometric and Delphi-based methods. In the first phase, a systematic analysis was performed on 175 articles retrieved from the Scopus database, which were analyzed using Bibliometrix and VOSviewer software. In the second phase, sixteen key indicators were assessed using the MICMAC technique, and future scenarios were developed with ScenarioWizard. The statistical population consisted of urban planning experts, from which a purposive sample of 70 individuals was selected. Results of the bibliometric analysis of articles published between 2015 and 2025 indicate a significant growth in research on biophilic urban planning and urban livability, with a primary focus on green infrastructure, sustainable development, climate resilience, urban governance, and nature-based solutions for improving urban quality of life. Structural analysis revealed that indicators related to sustainable infrastructure planning and nature-based urban governance had the highest influence, while the development of urban ecosystem management exhibited the highest dependency. Scenario development showed that the optimistic scenario, involving the full activation of driving factors, leads to high livability, whereas the moderate and pessimistic scenarios correspond to relative improvement and severe decline in livability, respectively. Therefore, by strengthening biophilic urban planning and emphasizing infrastructure, nature-based governance, and ecosystem management indicators, the livability of Shiraz metropolis can be effectively enhanced in the future.با رشد سریع شهرنشینی، برنامهریزی شهر بیوفیلیک به عنوان چشماندازی برای تقویت ارتباط انسان و طبیعت مطرح شده که میتواند نقش مهمی در ارتقای تنوع اکولوژیکی و زیستپذیری شهری ارائه دهد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختاری برنامهریزی شهر بیوفیلیک در راستای زیستپذیری کلانشهر شیراز با رویکرد فراتحلیل تدوینشده است. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع توصیفی- تحلیلی مبتنی بر کتابسنجی و دلفی بوده است. در بخش اول بهصورت تحلیل نظاممند، 175 مقاله از پایگاه Scopus شناساییشده و با استفاده از نرمافزارهای bibliometrix و VOSviewer تحلیل شدند. در بخش دوم، 16 شاخص کلیدی با تکنیک MICMAC تحلیل شد و سناریوهای آینده با نرمافزارScenarioWizard شناسایی گردید. جامعه آماری خبرگان حوزه برنامهریزی شهری میباشد که با روش نمونهگیری هدفمند 70 نفر بهعنوان نمونه آماری انتخاب شدند. نتایج تحلیل مقالههای منتشرشده بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ نشان داد که پژوهشهای مرتبط با برنامهریزی شهر بیوفیلیک و ارتقای زیستپذیری شهری رشد قابلتوجهی داشتهاند و تمرکز اصلی آنها بر زیرساختهای سبز، توسعه پایدار، تابآوری اقلیمی، حکمرانی شهری و راهکارهای مبتنی بر طبیعت برای بهبود کیفیت زندگی شهری بوده است. نتایج تحلیل ساختاری نشان داد که شاخصهای پایداری برنامهریزی زیرساخت شهری و حکمرانی شهری مبتنی بر طبیعت بیشترین تأثیرگذاری و شاخص توسعه مدیریت اکوسیستم شهری بیشترین تأثیرپذیری را دارند. در تدوین سناریوها، سناریوی خوشبینانه شامل فعالسازی کامل پیشرانها و منجر به زیستپذیری بالا میشود، درحالیکه سناریوهای میانه و بدبینانه بهترتیب بهبود نسبی و کاهش شدید زیستپذیری را نشان میدهند؛ بنابراین، با تقویت برنامهریزی شهر بیوفیلیک و تمرکز بر شاخصهای زیرساختی، حکمرانی طبیعتمحور و مدیریت اکوسیستم، میتوان زیستپذیری کلانشهر شیراز را در آینده ارتقا و بهبود بخشید.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122039_15581ef9aefa1775f4ebbe68dfa3c6ba.pdfدانشگاه ارومیهجغرافیا و آینده پژوهی منطقهای2981-118X4320261122Explaining the empowerment of local communities to shape the urban landscape: A case study of the new town of Sadraتبیین توانمندسازی اجتماعات محلی برای شکلدهی به منظر شهری: موردمطالعه شهر جدید صدرا16618512204010.30466/grfs.2026.56919.1207FAعلی حسینیگروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0002-3942-2222سید عباس رجائیگروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0002-6113-2811حمید صادقیگروه جغرافیا، پردیس بینالمللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایرانJournal Article20260208The urban landscape in new cities of Iran, including Sadra New Town, despite having diverse social capacities, is facing a weakness in recognizing the effective factors and foundations for realizing social empowerment in order to improve the quality of design and urban landscape. This research was conducted using a mixed quantitative-qualitative methodology to identify the effective factors in shaping the urban landscape based on the empowerment of local communities in Sadra. In this regard, data were collected from the perspectives of 342 citizens in Sadra using a questionnaire. The results of the research using exploratory factor analysis (EFA) show that five basic factors play a role in shaping the urban landscape of Sadra based on the empowerment of local communities, including: participatory planning and governance, sense of place and social capital, Social security and resilience, Social awareness and knowledge, and Financial-economic empowerment. This research emphasizes the importance of empowering local communities to shape the urban landscape by creating platforms for participatory planning, collaborative governance, and economic development in Sadra.منظر شهری در شهرهای جدید ایران، از جمله شهر جدید صدرا، علیرغم برخورداری از ظرفیتهای اجتماعی متنوع، با ضعف در شناخت عوامل و بنیانهای مؤثر در تحقق توانمندسازی اجتماعی روبهرو است. این پژوهش با بهرهگیری از روش آمیخته بهصورت «کمی-کیفی» در جهت شناسایی عوامل مؤثر بر شکلدهی منظر شهری بر اساس توانمندسازی اجتماعات محلی در شهر جدید صدرا انجامشده است. در این راستا، با بهرهگیری از روش پیمایشی بهصورت ابزار پرسشنامه از دیدگاه 342 نفر از شهروندان شهر جدید صدرا به گردآوری دادهها اقدام شد. نتایج پژوهش با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) نشان میدهد که پنج عامل اساسی در شکلدهی به منظر شهری شهر جدید صدرا بر مبنای توانمندسازی اجتماعات محلی نقش دارند که شامل برنامهریزی و حکمرانی مشارکتی، حس تعلق مکانی و سرمایه اجتماعی، امنیت و تابآوری اجتماعی، آگاهی و دانش اجتماعی و توانمندی مالی-اقتصادی میشود. با تحلیل تأثیر این عوامل شناساییشده مشخص شد که عامل برنامهریزی و حکمرانی شهری تأثیر بیشتری بر روی تحقق منظر شهری بر اساس توانمندسازی اجتماعات محلی در شهر جدید صدرا دارد. این پژوهش بر اهمیت توجه به توانمندسازی اجتماعات محلی در شکلدهی به منظر شهری از طریق ایجاد بسترهای تحقق یک برنامهریزی و حکمرانی مشارکتی تا توانمندسازی اقتصادی ساکنان در شهر جدید صدرا تأکید دارد.https://grfs.urmia.ac.ir/article_122040_58ad40268378f3876dd09c6b80e53fa3.pdf