ارتقای تابآوری زیرساختی در سواحل جنوبی با جانمایی بهینه تاسیسات آبشیرینکن مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل و مدلسازی Q (مطالعه موردی: شهرستان چابهار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد تمام دانشکده مهندسی و پدافند غیر عامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد پدافند غیر عامل گرایش طراحی، دانشکده پدافند غیرعامل ، دانشگاه صنعتی مالک اشتر تهران ایران

10.30466/grfs.2026.57157.1228

چکیده

بحران کم آبی در ایران، توسعه فناوری های آبشیرینکن را در سواحل جنوبی، بهویژه منطقه راهبردی مکران، ناگزیر کرده است. با این حال، مکانیابی نامناسب این تأسیسات بهدلیل ابعاد گسترده و حساسیت عملیاتی، میتواند مخاطرات زیستمحیطی و پدافندی جدی به همراه داشته باشد. هدف از این پژوهش، مکانیابی بهینه تأسیسات آبشیرینکن در شهرستان چابهار بارویکرد پدافند غیرعامل و با استفاده از ترکیب تحلیلهای مکانی و ذهنیت سنجی خبرگان است . روششناسی این تحقیق بر پایه تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS و روششناسی کیو استوار است. ابتدا، 21 معیار کلیدی در چهار حوزه مخاطرات لرزه خیزی، روانگرایی، سیلاب زیرساختی شبکه برق و راه زیست محیطی تالابها، زیستگاهها و کیفیت آب و مدیریتی کاربری اراضی و مراکز بازدارنده شناسایی شد. سپس با بهره گیری از روش کیو، ذهنیت خبرگان تحلیل و چهار الگوی ذهنی غالب شناسایی گردید که مبنای وزندهی به لایهها قرار گرفت. لایه های اطلاعاتی در محیط ArcGIS با استفاده از تابع Euclidean Distance استانداردسازی شده و بر اساس اوزان مستخرج از دیدگاههای خبرگان، بازطراحی و تلفیق شدند . نتایج نشان داد که ذهنیت خبرگان بر چهار محور متمرکز است. تحلیل نقشه نهایی حاکی از آن است که پهنه های واقع در جنوب و شرق شهرستان چابهار با کسب بالاترین رتبه مطلوبیت 2 +، به عنوان مناطق بهینه جهت احداث تأسیسات شناسایی شدند. این مناطق به دلیل انطباق با استانداردهای پدافندی، نزدیکی به زیرساختهای حیاتی انرژی و در عین حال رعایت حریمهای ایمنی و اکولوژیک، کمترین آسیبپذیری را دارا هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Enhancing Infrastructure Resilience in Southern Coasts through Optimal Siting of Desalination Plants Based on Passive Defense Principles and Q-Methodology(case study: Chabahar county)

نویسندگان [English]

  • Mehdi Modiri 1
  • Niloofar Faramarzi 2
1 Professor, Faculty of Engineering and Passive Defense, Malek Ashtar University of Technology,Tehran, Iran .
2 Master of Science in Passive Defense, Design Major, Passive Defense Faculty, Malek Ashtar Industrial University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The escalating water crisis in Iran has necessitated the strategic expansion of desalination technologies along its southern coastlines, particularly within the Makran region. However, given the operational sensitivity and immense scale of these facilities, suboptimal site selection can trigger profound environmental degradations and passive defense vulnerabilities. This research aims to identify optimal locations for desalination plants in Chabahar County by integrating spatial analysis with expert subjectivity under a passive defense framework. The methodology is predicated on a hybrid approach combining Geographic Information Systems (GIS) and Q-Methodology. Initially, 21 critical criteria were identified across four primary domains: natural hazards (seismicity, liquefaction, and flooding), infrastructure (power and road networks), environmental considerations (wetlands, habitats, and water quality), and management-land use factors (deterrent centers). Subsequently, using Q-methodology to analyze expert perspectives, four dominant mental models were extracted, which served as the basis for layer weighting. Spatial data layers were standardized in ArcGIS using the Euclidean Distance function and synthesized according to weights derived from expert consensus. The findings reveal that expert mentalities converge on four core axes. The final spatial modeling indicates that the zones situated in the southern and eastern sectors of Chabahar, achieving the highest suitability score (+2), represent the optimal regions for facility construction. These areas exhibit the lowest vulnerability due to their alignment with passive defense standards, proximity to critical energy infrastructure, and strict adherence to ecological safety buffers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • '
  • Desalination Plant Siting'
  • Passive Defense'
  • Q-Methodology'
  • Geographic Information System (GIS)'
  • , '
  • Chabahar County'